Zakat Harta: Siapa Yang Wajib dan Bagaimana Mengiranya

Zakat merupakan rukun Islam yang ketiga. Ia bukan sedekah sukarela, tetapi satu kewajipan yang mempunyai kadar, syarat dan penerima yang telah ditetapkan oleh syarak. Firman Allah SWT dalam Surah At-Taubah ayat 103 memerintahkan agar diambil daripada harta mereka sedekah yang membersihkan dan menyucikan mereka.

Ramai yang tahu zakat itu wajib, tetapi kurang pasti bila ia menjadi wajib ke atas diri sendiri dan berapa yang perlu dikeluarkan. Artikel ini menjelaskan asasnya.

Zakat fitrah dan zakat harta — jangan keliru

Dua-duanya zakat, tetapi berbeza sama sekali:

• Zakat fitrah — dikeluarkan sekali setahun pada bulan Ramadan sehingga sebelum solat Aidilfitri, ke atas setiap individu Muslim termasuk bayi yang baru lahir. Kadarnya bersamaan harga secupak beras yang ditetapkan negeri setiap tahun.
• Zakat harta — dikeluarkan ke atas harta yang cukup nisab dan haul, pada bila-bila masa sepanjang tahun. Inilah yang dibincangkan selebihnya dalam artikel ini.

Membayar zakat fitrah tidak menggugurkan kewajipan zakat harta, dan sebaliknya.

Syarat wajib zakat harta

Seseorang diwajibkan mengeluarkan zakat harta apabila memenuhi kesemua syarat berikut:

• Islam — zakat hanya diwajibkan ke atas orang Islam.
• Milik sempurna — harta itu dimiliki sepenuhnya dan boleh diuruskan sendiri. Wang yang masih dipertikaikan atau belum diterima tidak termasuk.
• Cukup nisab — jumlah harta mencapai paras minimum yang ditetapkan.
• Cukup haul — harta dimiliki genap setahun qamariah, kecuali bagi zakat tanaman dan galian yang dikeluarkan sebaik hasil diperoleh.
• Harta yang berkembang — iaitu harta yang berpotensi bertambah, seperti wang, perniagaan dan ternakan.

Nisab dan haul

Nisab ialah paras minimum harta yang mewajibkan zakat, bersamaan nilai semasa 85 gram emas. Kerana harga emas berubah-ubah, nilai nisab dikemas kini dari semasa ke semasa oleh pihak berkuasa zakat negeri. Nisab tahun lalu tidak boleh digunakan untuk tahun ini.

Haul pula ialah tempoh pemilikan genap setahun qamariah (lebih kurang 354 hari). Bagi kebanyakan orang, cara paling mudah ialah menetapkan satu tarikh tetap setiap tahun sebagai tarikh haul peribadi.

Jenis-jenis zakat harta

• Zakat pendapatan — ke atas gaji, elaun, bonus, upah dan pendapatan profesional.
• Zakat wang simpanan — ke atas baki terendah dalam tempoh setahun, termasuk simpanan tetap.
• Zakat perniagaan — ke atas modal kerja bersih perniagaan pada akhir haul.
• Zakat emas dan perak — sama ada disimpan, atau dipakai melebihi kadar kebiasaan (urf) yang ditetapkan negeri.
• Zakat saham, KWSP dan ASB — mengikut kaedah yang ditetapkan pihak berkuasa zakat.
• Zakat tanaman dan ternakan — mempunyai kadar dan syarat tersendiri.

Cara mengira: contoh mudah

Kadar zakat harta secara umumnya ialah 2.5 peratus daripada jumlah harta yang cukup nisab dan haul.

Contoh 1 — zakat wang simpanan

Baki terendah simpanan anda sepanjang tahun ialah RM30,000, dan jumlah itu melebihi nisab semasa.

RM30,000 × 2.5% = RM750

Contoh 2 — zakat pendapatan

Jumlah pendapatan kasar setahun ialah RM48,000. Selepas ditolak perbelanjaan asas yang dibenarkan (diri, isteri, anak, KWSP dan sebagainya), katakan baki layak zakat ialah RM24,000.

RM24,000 × 2.5% = RM600 setahun, atau lebih kurang RM50 sebulan jika dibayar secara ansuran bulanan.

Penjelasan tentang nisab. Sumber: saluran rasmi Zakat Kedah, Lembaga Zakat Negeri Kedah.

Lapan golongan asnaf

Zakat hanya boleh diagihkan kepada lapan golongan yang disebut dalam Surah At-Taubah ayat 60:

• Fakir — tiada harta dan pendapatan, atau tidak mencukupi separuh keperluan asas.
• Miskin — ada pendapatan tetapi masih tidak mencukupi keperluan asas.
• Amil — mereka yang dilantik menguruskan kutipan dan agihan zakat.
• Muallaf — saudara baru yang memerlukan sokongan.
• Riqab — membebaskan daripada belenggu perhambaan dan penindasan.
• Gharimin — mereka yang berhutang untuk menampung keperluan asas.
• Fisabilillah — perjuangan dan kebajikan di jalan Allah.
• Ibnu Sabil — musafir yang kehabisan bekalan.

Membayar zakat di Kedah

Anak kariah di Langkawi boleh menunaikan zakat melalui Lembaga Zakat Negeri Kedah Darul Aman (LZNK) — di kaunter, melalui potongan gaji, atau secara dalam talian. Amil masjid juga sedia membantu jika anda memerlukan penjelasan atau bantuan mengira.

Satu perkara yang ramai terlepas pandang: zakat yang dibayar kepada pihak berkuasa zakat yang sah layak dituntut sebagai rebat cukai pendapatan. Simpan resit rasmi anda.

Zakat dan Masjid Al-Hana’

Masjid Al-Hana’ menjalankan program agihan bantuan kepada asnaf di sekitar Kuah dan Langkawi dengan kerjasama pihak berkuasa zakat — termasuk bantuan kepada keluarga yang ditimpa musibah dan musafir yang kehabisan bekalan.

Menunaikan zakat bukan mengurangkan harta, sebaliknya membersihkannya. Semoga kita semua tergolong dalam kalangan yang menyempurnakan hak Allah dan hak sesama manusia.